1396/08/27 تاریخ بروزرسانی شنبه
  
صفحه اصلی
معرفی پژوهشكدهExpand <img src="/images/silverIco.gif"> معرفی پژوهشكده
اطلاعيه‌ها و اخبار
دوره‌های آموزشیExpand <img src="/images/silverIco.gif"> دوره‌های آموزشی
مقالات منتشر شدهExpand <img src="/images/silverIco.gif"> مقالات منتشر شده
پروژه‌هاExpand <img src="/images/silverIco.gif"> پروژه‌ها
تفاهم نامه هاExpand <img src="/images/silverIco.gif"> تفاهم نامه ها
پیشنهاد همکاری
ارتباط با پژوهشکده
پیوندها
:: وزارت صنعت، معدن و تجارت
:: سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران
:: ستاد فناوري راهبردي ميکروالکترونيک
:: پايگاه هاي مقالات الکترونيکي
:: ايميل پيشنهادات و انتقادات کارکنان پژوهشکده
کیفیت علمی: دکتر شاهین روحانی، سرپرست پژوهشکده


بسمه تعالی


 

مقاله دکتر روحانی

سرپرست پژوهشکده میکروالکترونیک 

 

«کیفیت علمی»

 

   از سال 1370 تا کنون تولید مقاله در کشور با شتاب و اقبال زیادی روبرو بوده است. برخی از دلایل آن حتماً سامان یافتهتر شدن نظام آموزشی در دانشگاهها، راه افتادن دوره‎‎های تحصیلات تکمیلی و ارج نهادن به امر پژوهش بودهاند ولی تا زمانی که پژوهش ساختار یافته دقیقی در این زمینه انجام نشود ما به درستی نخواهیم دانست که چرا چنین رشدی در چنین برههای از تاریخ اتفاق افتاده است. تولید مقاله در کشور، از نظر کمّی بالاترین در میان کشورهای اسلامی است. موفقیتی که بارها در همایشهای علمی از طرف برخی از دانشمندان غیر ایرانی با تشویق و بعضاً با رشک روبرو بوده است. اما این رشد شاید به سطح ایستای خود رسیده و از حالا به بعد دیگر شاهد ادامه آن نخواهیم بود. شاخصها به وضوح گویای این واقعیت هستند. حتی اگر رشد کمّی تولیدات علمی کشور همچنان ادامه یابند، کیفیت تولیدات علمی کشور در مقایسه با استانداردهای جهانی بسیار پائین است. یکی از علامتهای نشان دهنده این مقوله، کمبود انتشارات علمی متخصصین کشور در مجلات عالی جهان است. در حالیکه تعداد زیادی مقاله در ژورنالهای علمی کم کیفیت و میان کیفیت چاپ میکنیم، تعداد مقالات در ژورنالهای عالی بسیار پائین است. شاخص گویای این مقوله، رتبه کشور از نظر حجم تولید مقاله که در حدود 20 در جهان، در حالیکه رتبه کیفیت در حدود 40 میباشد (باید ذکر کرد که محاسبه این شاخصها وقتی که با تعاریف مختلفی انجام میشود نتایج مختلفی میدهد و حتی با تعریف یکسان در پایگاههای مختلف هم نتایج مختلفی حاصل میشود. لذا رتبه دقیق در اینجا ملاک نیست بلکه این امر که شاخص کمیت و شاخص کیفیت همخوانی ندارند مهم است). چنانچه ما جامعه علمی متعادلی داشتیم، می بایست رتبه کمّی و کیفی مقالات علمی کشور تقریباً هم تراز می بودند. این پائین بودن کیفیت، بحث دقیق دیگری را نیز مطرح می کند که آیا این امر، یعنی چاپ حجم بالایی از مقالات، همان تولید علم است؟ بدیهی است که جواب منفی است. علم از دو مولفه تشکیل می شود: کشف و تأیید. ماهیت مقالات ما عمدتاً از نوع تأیید است. پر واضح است که توان کشور از نظر چاپ مقاله بی کیفیت بالا و از نظر چاپ مقالات با کمیت پائین است. پس توان کشف و یا تولید علم پائین است. به عبارت دیگر مقالات ایرانی عمدتاً از نوع تأییدی هستند. لذا این سوال مطرح میشود که چرا در کیفیت تا این حد ضعیف هستیم؟ دلایل مختلفی میتوان ذکر کرد:

 

الف- دستبرد فکری یا انتحال

   کلمه انتحال به عنوان معادل (Plagiarism) در زبان فارسی به کار رفته است که در زبان عامه از ترکیب سرقت  علمی استفاده می شود که گویای کلیه جنبه های این پدیده نیست. کلمه انتحال به معنی نقض مالکیت فکری از هر نوع می باشد. در سنت علمی مرسوم است که به تولید کننده مقاله امتیاز تاریخی و یا به عبارت دیگر مالکیت معنوی داده می شود، به این صورت که نام وی روی مقاله ظاهر می شود. لذا کاری که در میدان و خیابان انقلاب در تهران اتفاق میافتد یعنی قرار گرفتن نام شخص روی لیست نویسندگان مقاله بدون اینکه فعالیت علمی اتفاق افتاده باشد انتحال محسوب می گردد. انتحال از فروش مقاله در میدان انقلاب شروع شده و شامل موارد دیگری مانند کپیکاری، افزودن نام موسسات مجعول به لیست موسسات، استفاده غیر مجاز از داده دیگران و حتی اضافه کردن نتایج ناموجود به مقاله می شود. کثرت این پدیده به نحوی موثر فردی که پژوهش صادقانه و صمیمانه انجام میدهد را دلسرد کرده و بر حجم پژوهشهای بیکیفیت میافزاید. مقالههایی که معمولاً هیچگونه محتوای جدی ندارند به چاپ ‎‎میرسند و کار پرزحمت و جدی کم اجر میشود. مقاله اخیر مجله بسیار معتبر [1]Nature گویای این واقعیت است که درصد بالایی از مقالاتی که از ایران در ژورنالهای بینالمللی به چاپ میرسند دچار این گونه مشکلات هستند.



[1]) Nature , 1 Nov 2016 , News

 

ب- افت کیفیت آموزش

   یکی از پدیدههایی که اخیراً گریبانگیر جامعه علمی کشور شده، افت کیفیت آموزش است. علی الخصوص دورههای کارشناسی ارشد با افت شدید کیفیت آموزش روبرو بوده و راهکار مناسبی نیز برای مقابله دیده نمی شود. دورههای کارشناسی ارشد از پویایی لازم برخوردار نیستند و توان جذب دانشجوی برجسته را ندارند و بالطبع ورودی های دوره های دکتری نیز همین ضعف را دارند. ضعف دانشجویان تحصیلات تکمیلی به طور سیستماتیک در کم کردن توان پژوهشی گروه های علمی موثر است. البته این ضعف از آموزش دبستانی شروع می شود. آموزش کیفی ابتدایی و متوسطه در کشور ما بسیار ضعیف است و نهایتاً همین اشخاص هستند که روزی به مقطع ارشد و دکتری می رسند و نازل بودن کیفیت سواد آنان از یک سو و پائین بودن میل به خلاقیت و نوآوری از سوی دیگر در آن ها چشمگیر است. به عبارتی، سرمایه گذاری روی آموزش با محور خلاقیت و نوآوری مورد توجه نیست چرا که نظریه پردازی در آموزش به عنوان یک اصل در مرکز برنامه ریزی آموزشی قرار نگرفته است.

 

ج- نحوه ارزیابی در دانشگاهها

   دانشگاههای کشور برای ارزیابی پژوهش، روشی به کار میبرند که پژوهشگر کم کیفیت ولی پرکار را بر پژوهشگر پرکیفیت ولی کم محصول ترجیح میدهد. طبعاً این روش ارزیابی، پژوهشگران کشور را تشویق به تولید زیاد ولی بیکیفیت میکند. در بدترین حالت، یک عضو هیأت علمی می تواند تعدادی نتیجه بی فایده حتی اشتباه را مثلاً طی 10 مقاله به چاپ برساند و برای همه این مقالات امتیاز ارتقاء کسب کند و به درجه استادی نیز نائل شود، در حالیکه در استاندارد بینالمللی میبایست پایه از دست میداد و در مقابل فردی که فعالیت دقیق علمی ولی تولید مثلاً یک مقاله در سال دارد حتی به درجه رسمی آزمایشی نائل نمی گردد.

 

د- عدم وجود ارتباط قوی با صنعت

   پژوهشهایی که در دانشگاه انجام میشوند عمدتاً در صنعت کشور کاربرد ندارند. صنایع کشور نیز دید به خارج از کشور دارند. صنعتگران کشور پس از تشخیص نیاز به محصولات خاصی صرفاً خط تولید لازم را از خارج تهیه کرده و به تولید میپردازند. قبول دارم که این مقوله در برخی رشتهها قویتر و در برخی رشتهها ضعیفتر است ولی اگر ارتباط قویتری بین دانشگاه و صنعت وجود میداشت، کیفیت بالاتری در پژوهش را نیز میطلبید. حرکت هماهنگ فناوری و علم یکدیگر را تقویت میکنند. پژوهشهای جدید را پیشرفت فناوری ممکن میسازد و از طرف دیگر پژوهشهای علمی منجر به فناوریهای جدید میشوند. شاید اگر برنامهریزی دولت برای رشد علمی این رابطه تنگاتنگ را به وجود میآورد نتیجه بهتری مشاهده میشد. در برنامههای توسعه علمی- فناوری کشورهای دیگر دیده میشود که رشد صنعت و رشد علم طی برنامه منظمی پیشبینی میشوند و لذا یکدیگر را تشویق و ترغیب میکنند. اتفاقاً مدتی است که این پدیده در کشور ما در زمینه فتوولتائیک (تولید انرژی توسط سلولهای خورشیدی) به صورت خودجوش به وجود آمده است.

   اعلام نیاز وزارت نیرو به تولید نیرو از طریق مزرعههای خورشیدی منجر به ایجاد بازار در این فناوری پیشرفته شده است. طبعاً قسمت عمده تجهیزات، در حال حاضر وارداتی هستند اما دانشگاههای کشور شروع به حرکت کرده و در چند دانشگاه پژوهشهای موفقی در این زمینه انجام میشود. فقط اشکال کار اینجاست که چون این پدیده اتفاقی پیش رفته و برنامهریزی خاصی نداشته، به دلیل جنبههای نامطلوب اقتصادی تولید سلولهای خورشیدی چنین فناوری در کشور شکل نخواهد گرفت.

   برنامه ریزی علوم و فناوری قدری آینده پژوهی می طلبد. ما باید زمینهای صنعتی را رصد کنیم که طی ده سال آینده وارد بازار جهانی خواهد شد. به عنوان مثال امروزه صحبت از کلان داده و نقش آن در فناوری های نوین طی ده سال آینده می شود لذا فرصت مناسبی در پیش داریم تا برنامه ای مدون برای توسعه کلان داده در ابعاد دانشگاهی-صنعتی-دولتی و بخش عمومی پی بریزیم.

 

ه- ارتباط بینالملل

   وجود روابط بینالملی قوی برای تولید علمی کیفی نقش بسیار مهمی بازی میکند. اتفاقاً رتبه کشور در روابط بینالمللی علمی نیز همان حدود 40 است. به عبارت دیگر پائین بودن کیفیت مقالات علمی کشور با ضعف روابط بینالملل همبستگی دارد. داشتن روابط بینالمللی را دانشگاههای کشور تشویق کردهاند ولی به صورت کاملاً کم تاثیر یعنی شرکت در همایشهای بینالمللی و ارائه مقاله. از طرف دیگر همایش های بینالمللی در کشور صورت میپذیرند، اشخاص بنامی از خارج دعوت شده که معمولاً تعداد کمی شنونده دارند و پس از چند روز برمیگردند. لذا تعامل بسیار کمی با جامعه علمی کشور پیدا میکنند. البته حضور طولانیتر که به صورت فرصت مطالعاتی برای اعضاء هیأت علمی مقدور است امکان تعامل بیشتری برای متخصصین کشور ایجاد میکند و بعضاً مقالات کیفی و همکاری طولانیتری نیز برای عده معدودی به وجود میآید ولی بدنه علمی کشور از این پدیده متأثر نمیشود.

   هرچند بعضی همکاریهای علمی سامان یافته مانند مشارکت کشور در آزمایشگاه CERNوجود دارند ولی کشور ما تعداد  بیشتری از اینگونه همکاری ها نیاز دارد. ما باید تعداد زیادی از اینگونه روابط علمی بینالمللی داشته باشیم تا شاید روزی برسد که در طراحی چنین پروژههای علمی بینالمللی نیز سهیم شویم.

   از طرف دیگر انجمنهای علمی ما کمتر عضویت اتحادیههای بینالمللی علمی را دارا هستند و اگر هستند نقش موثری در تصمیمسازیها و تصمیمگیریهای علمی بینالمللی بازی نمیکنند. چنانچه خواهان مشارکت بیشتر و سازنده تر در سطح بینالمللی هستیم باید اقدام کنیم.

   مشارکت در پروژههای بینالمللی علمی بزرگ، چندین فایده در پی خواهد داشت، اول اینکه نحوه مدیریت پروژههای بزرگ علمی را از نزدیک مشاهده کرده و میآموزیم و دوم اینکه تولیدات کم کیفیت را اجباراً کنار میگذاریم و به تولیدات کیفی میپردازیم. سوم اینکه با تحولات و سوال های علمی مطرح جهان به صورت علمی آشنا می شویم و به عبارتی آن ها برای ما به مسئله تبدیل می شوند.

 

   در پایان چند پیشنهاد:

1-    حمایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از همکاری های بین المللی در پروژه های کلان علمی

2-   ایجاد ساختارهای علمی دقیق برای اجرای پروژه های کلان علمی در سطح جهان

3-  پشتیبانی لازم برای توانمندسازی انجمن های علمی کشور جهت عضویت و مشارکت در اتحادیه های علمی جهان

4-   مبارزه مستقیم و موثر با انتحال

5-   تجدید نظر و نظارت مستمر و دقیق در کیفیت دورههای تحصیلات تکمیلی علیالخصوص در نحوه گزینش دانشجو

6-   تجدید نظر و نظارت سیستماتیک با معیارهای بینالمللی در نحوه استخدام و ارتقاء اعضاء هیأت علمی دانشگاهها

7-   تلفیق برنامه های رشد علمی با رشد صنعتی در زمینه های راهبردی

 

                                                                                                        شاهین روحانی

                                                                                                       دانشکده فیزیک

                                                                                                  دانشگاه صنعتی شریف

 

 
ورود کاربران
نام کاربری :
رمز :
فرم ثبت نام   بازیابی رمز
آخرین اخبار و اطلایه ها
کارگاه مزارع خورشیدی
دکتر شاهین روحانی: نقش فیزیک در رشد و توسعه کشور
طرح ایجاد مرکز طراحی تراشه مبتنی بر رایانش ابری
پژوهشکده متقاضی دوره ی پسا دکترا می پذیرد.
اولین کارگاه سلولهای خورشیدی فوتوولتائیک 10 و 11 اسفند ماه 1395
کیفیت علمی: دکتر شاهین روحانی، سرپرست پژوهشکده
تحلیل پروفسور صادق زاده
معرفی پروژه «تدوین دانش فنی و ساخت دستگاه پلاسمای سرد اتمسفری در مقیاس صنعتی و نیمه صنعتی»
معرفی پروژه «طراحی و ساخت کره جمع کننده و اسپکتروفتومتر»
معرفی پروژه «طراحی، ساخت و تولید آنتن دو قطبی مورب ایستگاه پایه شبکه WiMax با انحراف الکتریکی عمودی پرتو در باند فرکانسی 3/3 الی 3/8 گیگاهرتز»
تبلیغات